Giảm phân mảnh quy định
Những năm gần đây, xu hướng sử dụng thuốc bảo vệ thực vật sinh học gia tăng mạnh mẽ trên phạm vi toàn cầu. Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) cho biết, dự báo giai đoạn từ năm 2023 - 2028, thị trường thuốc bảo vệ thực vật sinh học thế giới sẽ bứt phá với tốc độ tăng trưởng kép (CAGR) đạt 15,9%.
Từ quy mô 6,7 tỷ USD năm 2023, dự kiến phân khúc này sẽ cán mốc 13,9 tỷ USD vào năm 2028. Đáng chú ý, đến giai đoạn 2040 - 2050, có khả năng tương đương thị phần thuốc bảo vệ thực vật hóa học. Những con số này cho thấy làn sóng chuyển dịch mạnh mẽ, tất yếu từ thuốc bảo vệ thực vật hóa học sang thuốc bảo vệ thực vật sinh học.
Cơ quan chức năng tỉnh Đắk Lắk hướng dẫn người dân sử dụng thuốc bảo vệ thực vật sinh học
Phó Cục trưởng Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật Nguyễn Quang Hiếu cho biết, ở nước ta, các chế phẩm sinh học có khả năng phòng trừ tới 65% các loại sinh vật gây hại trên nhiều nhóm cây trồng. Từ năm 2020 đến nay, số lượng tên thương phẩm thuốc bảo vệ thực vật sinh học trong danh mục đã tăng từ 768 lên 878 loại. Lượng thuốc bảo vệ thực vật sinh học sử dụng tăng từ 16,67% năm 2020 lên 19,46% năm 2024. Bình quân mỗi năm Việt Nam nhập khẩu khoảng 18 - 20 nghìn tấn thuốc bảo vệ thực vật sinh học, chiếm gần 20% tổng lượng thuốc bảo vệ thực vật nhập khẩu.
Trong xu thế phát triển nông nghiệp xanh, việc giảm phụ thuộc vào hóa chất tổng hợp là xu thế tất yếu. Tuy nhiên, quy định và khuôn khổ pháp lý về quản lý thuốc bảo vệ thực vật sinh học giữa các nước, nhất là trong khu vực ASEAN vẫn còn nhiều điểm khác biệt, chưa thống nhất. Các quốc gia vận hành theo những tiêu chuẩn riêng, dẫn đến tình trạng phân mảnh, gây khó khăn cho việc đăng ký và lưu hành sản phẩm giữa các nước.
Trong bối cảnh đó, nhu cầu về một hệ thống quản lý thuốc bảo vệ thực vật sinh học khoa học, minh bạch và hài hòa cho khu vực ASEAN đang trở nên cấp thiết hơn bao giờ hết.
Theo đại diện Ban Thư ký ASEAN Phạm Quang Minh, chương trình khung quản lý thuốc bảo vệ thực vật sinh học tại khu vực ASEAN không nhằm áp đặt một mô hình chung mà hướng tới xác định những điểm đồng thuận, tôn trọng chủ quyền quản lý của từng quốc gia. Mục tiêu là xây dựng hệ thống hiện đại, tạo điều kiện để cả thuốc bảo vệ thực vật hóa học và sinh học cùng phát huy vai trò bổ trợ lẫn nhau.
Xây dựng lộ trình phù hợp
Tiến sĩ Tan Siang Hee, Giám đốc điều hành CropLife châu Á khẳng định, việc hài hòa hóa nguyên tắc quản lý sẽ giúp giảm rào cản kỹ thuật, thúc đẩy đổi mới sáng tạo và bảo đảm an toàn cho người sử dụng thuốc bảo vệ thực vật sinh học.
Thời gian qua, nhóm công tác ASEAN về hiệu lực sinh học (ABETF) đã phối hợp với Hiệp hội CropLife châu Á triển khai chương trình khung quản lý thuốc bảo vệ thực vật sinh học tại khu vực ASEAN trong thời gian 30 tháng. Chương trình tập trung rà soát và phân tích khung pháp lý hiện hành; thúc đẩy hài hòa hóa các yêu cầu đăng ký dựa trên cơ sở khoa học, xây dựng phương pháp đánh giá thống nhất; nâng cao năng lực kỹ thuật. Đồng thời, tăng cường hợp tác công - tư trong chia sẻ kiến thức và triển khai các mô hình thử nghiệm thực địa, hướng tới thúc đẩy việc áp dụng thống nhất và hiệu quả thuốc bảo vệ thực vật sinh học trong khu vực.
Đối với các quốc gia ASEAN nói chung, chương trình góp phần nâng cao năng lực quản lý, giảm phân mảnh quy định và thúc đẩy cách tiếp cận quản lý dựa trên rủi ro, qua đó hỗ trợ sử dụng thuốc bảo vệ thực vật sinh học an toàn, hiệu quả và có trách nhiệm, gắn với mục tiêu phát triển nông nghiệp bền vững và bảo vệ sức khỏe con người, môi trường.
Riêng đối với Việt Nam, đây được xem là kênh tham khảo quan trọng về kinh nghiệm và thực tiễn quốc tế, hỗ trợ quá trình rà soát, chỉnh sửa và hoàn thiện khung pháp lý về thuốc bảo vệ thực vật sinh học, góp phần hiện thực hóa các mục tiêu quốc gia về tăng cường sử dụng thuốc bảo vệ thực vật sinh học đến năm 2030, tầm nhìn 2050, phù hợp định hướng hội nhập và phát triển nông nghiệp hiện đại.
Để tạo ra sự phát triển hài hòa về phát triển thuốc bảo vệ thực vật sinh học tại khu vực ASEAN, thời gian tới các đơn vị liên quan cần tiếp tục rà soát, phân tích hiện trạng khung pháp lý cũng như mức độ ứng dụng thuốc bảo vệ thực vật sinh học tại tất cả quốc gia thành viên ASEAN. Trên cơ sở đó, thống nhất mục tiêu chung, xác định các hợp phần trọng tâm và sớm xây dựng lộ trình triển khai Chương trình Khung quản lý thuốc bảo vệ thực vật sinh học khu vực ASEAN.