Phát biểu khai mạc hội nghị, Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Lê Công Thành cho biết, biến đổi khí hậu toàn cầu đang diễn biến ngày càng phức tạp, cực đoan. Các mô hình khí hậu trong nước và quốc tế đều nhận định hiện tượng El Nino sẽ hình thành rõ nét từ nửa cuối năm 2026, kết hợp với xu thế nóng lên toàn cầu làm gia tăng nguy cơ xuất hiện một đợt El Nino rất mạnh, kéo theo nắng nóng, hạn hán, thiếu nước và xâm nhập mặn.
Thứ trưởng Lê Công Thành nhắc lại bài học từ đợt hạn mặn nghiêm trọng giai đoạn 2015 – 2016 gây thiệt hại lớn cho sản xuất nông nghiệp và đời sống người dân, đồng thời lưu ý El Nino cũng có thể đi kèm các hiện tượng thời tiết cực đoan trái quy luật. Theo ông, rủi ro khí tượng thủy văn hiện nay đã trở thành thách thức mang tính hệ thống đối với phát triển bền vững quốc gia. Tuy nhiên, đây cũng là cơ hội để nâng cao năng lực dự báo, chủ động ứng phó, điều hành khoa học và tăng cường khả năng chống chịu trước biến đổi khí hậu.
Quang cảnh hội nghị
Thứ trưởng Lê Công Thành đã đưa ra các định hướng cụ thể để chủ động ứng phó với những tác động bất lợi từ thời tiết, khí hậu. Trước hết, ngành khí tượng thủy văn cần quyết liệt thực hiện việc chuyển dịch mạnh mẽ từ tư duy dự báo hiện tượng sang tư duy dự báo dựa trên tác động. Ngành cần tăng cường thúc đẩy ứng dụng các thành tựu công nghệ cốt lõi của cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư. Những mô hình thành công, kinh nghiệm thực tiễn từ các quốc gia tiên tiến cần được nghiên cứu, chọn lọc kỹ lưỡng để áp dụng linh hoạt, phù hợp với đặc thù địa lý và điều kiện kinh tế của Việt Nam, đảm bảo tối ưu hóa hiệu quả đầu tư công.
Bên cạnh đó, khẩn trương hoàn thiện cơ chế phối hợp liên ngành và xây dựng hệ thống chia sẻ dữ liệu theo thời gian thực. Thông tin cảnh báo phải được truyền tải một cách nhanh chóng, chính xác, đến đúng đối tượng và đúng thời điểm để kích hoạt các kịch bản ứng phó sớm tại cơ sở, giảm thiểu tối đa thiệt hại.
Trước các thách thức từ El Nino sắp tới, Thứ trưởng đề nghị các Bộ, ban, ngành, chính quyền các địa phương và cộng đồng doanh nghiệp chủ động phối hợp chặt chẽ với ngành khí tượng thủy văn để xây dựng, hoàn thiện các kịch bản ứng phó chi tiết, linh hoạt, quyết tâm chuyển hóa nguy cơ thành cơ hội phát triển.
Thứ trưởng Lê Công Thành nhấn mạnh, các ngành kinh tế trọng điểm, đặc biệt là nông nghiệp, năng lượng, thương mại và logistics cần chủ động điều chỉnh cơ cấu sản xuất, kế hoạch xuống giống, tối ưu hóa quy trình vận hành hệ thống thủy lợi, điều tiết các hồ chứa và quản trị chuỗi cung ứng. Việc khai thác tốt năng lực thích ứng và lợi thế hạ tầng sẵn có sẽ giúp chúng ta bảo đảm vững chắc an ninh lương thực, an ninh năng lượng quốc gia, đồng thời chủ động kiến tạo lợi thế cạnh tranh, chiếm lĩnh các cơ hội thị trường quốc tế trong bối cảnh nguồn cung nông sản toàn cầu bị sụt giảm do tác động của thiên tai.
Cuối cùng, Thứ trưởng đề nghị các bên tập trung cung cấp các luận cứ khoa học, thực tiễn sắc bén để phục vụ cho tiến trình hoàn thiện thể chế, chính sách của ngành, trọng tâm là việc nghiên cứu, sửa đổi Luật Khí tượng thủy văn theo hướng hiện đại, đồng bộ. Hành lang pháp lý mới phải thúc đẩy việc phát triển dịch vụ khí hậu, nâng cao hiệu quả quản trị rủi ro thiên tai trong kỷ nguyên số. Đây cũng là bước đi cụ thể để Việt Nam thực hiện hóa cam kết đối với sáng kiến “Cảnh báo sớm cho tất cả mọi người” của Liên Hợp Quốc, phấn đấu trở thành quốc gia hình mẫu trong khu vực về năng lực thích ứng với biến đổi khí hậu vào năm 2027.
Tham dự sự kiện, bà Ramla Khalidi, Trưởng đại diện Thường trú UNDP tại Việt Nam nhấn mạnh: Các hiện tượng thời tiết cực đoan đã trở thành trạng thái bình thường mới và các hệ thống của chúng ta phải thích ứng phù hợp. Dữ liệu đơn thuần không hiệu quả trong việc bảo vệ con người. Một mô hình dự báo tiên tiến nhất cũng chỉ phát huy hiệu quả khi nó tới được với người dân ở tuyến đầu. Thông qua quá trình làm việc với các hộ nông dân sản xuất nhỏ ở Tây Nguyên và các cộng đồng ven biển, chúng tôi nhận thấy khoảng cách lớn nhất nằm ở công tác truyền thông, đó là việc chuyển đổi các dữ liệu khí tượng phức tạp thành những thông điệp đơn giản, mang tính địa phương và đáp ứng yêu cầu về giới, để người dân có thể hiểu và hành động kịp thời.
Trong khuôn khổ hội nghị, các chuyên gia đến từ UNDP, Bộ Môi trường và Biến đổi khí hậu Canada (ECCC), Cơ quan Hợp tác Quốc tế Nhật Bản (JICA) cùng các chuyên gia trong nước đã chia sẻ những kinh nghiệm, bài học và thực tiễn tốt về dự báo khí hậu, cảnh báo sớm đa thiên tai, quản lý rủi ro thiên tai dựa trên dự báo và nâng cao khả năng chống chịu của cộng đồng trước những tác động của biến đổi khí hậu.
Cũng tại hội nghị, các chuyên gia của UNDP đã giới thiệu đến các đại biểu tham dự về sáng kiến toàn cầu “Cảnh báo sớm cho tất cả mọi người” (EW4All) do Liên Hợp Quốc khởi xướng, hướng tới mục tiêu bảo vệ toàn bộ người dân trên thế giới bằng các hệ thống cảnh báo sớm đa thiên tai cứu sinh (MHEWS) trước cuối năm 2027. Sáng kiến này góp phần quan trọng trong việc thu hẹp khoảng cách giữa công tác phân tích khí tượng cấp cao với năng lực hành động ứng phó thực tế ở cấp độ cộng đồng, hỗ trợ trực tiếp cho mục tiêu chiến lược của ngành khí tượng thủy văn Việt Nam trong việc ứng phó với tác động của kịch bản El Nino sắp tới.