Trình bày Tờ trình của Chính phủ về dự án Luật Tài nguyên, môi trường biển và hải đảo (sửa đổi), Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Đặng Ngọc Điệp cho biết, việc sửa đổi Luật là nhiệm vụ trọng tâm nhằm khắc phục tình trạng chồng chéo, tháo gỡ vướng mắc pháp lý và tạo không gian phát triển mới cho các ngành kinh tế biển. Đồng thời, thể chế hóa chủ trương của Trung ương về phát triển bền vững kinh tế biển Việt Nam.
Dự án Luật gồm 6 chương, 76 điều; tập trung vào 4 nhóm nội dung lớn: hoàn thiện cơ chế quản lý, phân bổ, sử dụng không gian biển; chuẩn hóa quyền, nghĩa vụ của người sử dụng khu vực biển; cơ chế ưu đãi đặc thù và tài chính biển xanh; bảo vệ môi trường biển và ứng phó sự cố.
Theo đó, dự thảo Luật quy định cụ thể về việc giao, cho thuê, đăng ký, đấu giá quyền sử dụng và cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng khu vực biển; xác lập rõ ràng các quyền chuyển nhượng, cho thuê, góp vốn, thế chấp quyền sử dụng khu vực biển cùng tài sản gắn liền; quy định về chuyển mục đích sử dụng, thu hồi, bồi thường, hỗ trợ.
Dự thảo Luật cũng đưa ra tiêu chí miễn, giảm tiền sử dụng khu vực biển; ưu tiên tiếp cận hạ tầng, dữ liệu số, cơ chế thử nghiệm có kiểm soát (sandbox) và tài chính biển xanh.
Quang cảnh phiên họp. (Ảnh: quochoi.vn)
Bên cạnh đó, dự thảo Luật chú trọng công tác phòng ngừa, quản lý rủi ro, giám sát cảnh báo, phục hồi sinh thái và xử lý ô nhiễm rác thải nhựa đại dương. Đặc biệt, dự thảo bổ sung cơ chế trách nhiệm bồi thường thiệt hại do ô nhiễm dầu, hóa chất và nội luật hóa các cam kết quốc tế về bảo tồn đa dạng sinh học tại các vùng biển ngoài quyền tài phán quốc gia.
Thay mặt cơ quan thẩm tra, Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường Nguyễn Thanh Hải cho biết, Thường trực Ủy ban cơ bản tán thành sự cần thiết sửa đổi toàn diện Luật Tài nguyên, môi trường biển và hải đảo, đồng thời đánh giá dự thảo bảo đảm tính hợp hiến, hợp pháp và tương thích với hệ thống pháp luật.
Tuy nhiên, cơ quan thẩm tra đề nghị tiếp tục rà soát các quy định liên quan trực tiếp đến luật chuyên ngành như quyền sử dụng khu vực biển, công trình trên biển, vùng bờ, bảo đảm tính thống nhất của hệ thống pháp luật.
Về trách nhiệm quản lý nhà nước và cơ chế điều phối liên ngành, cần làm rõ vai trò, trách nhiệm của Chính phủ, Bộ quản lý tổng hợp về biển và các Bộ chuyên ngành; thẩm quyền xử lý xung đột về quy hoạch, dự án cụ thể và các vấn đề liên vùng, liên ngành, gắn với tiêu chí lựa chọn phương án và trách nhiệm giải trình.
Đối với quản lý, sử dụng không gian biển, Thường trực Ủy ban đề nghị tiếp tục làm rõ cơ chế phân bổ không gian biển, xử lý chồng lấn, xung đột và trách nhiệm quản lý; quy định về xác lập, ghi nhận quyền sử dụng khu vực biển và đấu giá quyền sử dụng khu vực biển.
Đối với quản lý, sử dụng tài nguyên vùng bờ, hải đảo, cần làm rõ quy định về hành lang bảo vệ bờ biển và "khoảng lùi xây dựng", bảo đảm thống nhất với pháp luật về đất đai, xây dựng; đồng thời tính đến đặc điểm công trình, giải pháp chống chịu và có quy định chuyển tiếp đối với các dự án đã xác lập.
Phát biểu chỉ đạo tại phiên họp, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn nhấn mạnh, việc sửa đổi Luật cần thể hiện bước chuyển từ quản lý tài nguyên sang quản trị biển, tập trung vào các trụ cột về pháp lý, quản trị, kinh tế biển và môi trường.
Chủ tịch Quốc hội đề nghị rà soát, lược bỏ các quy định quá chi tiết thuộc thẩm quyền của nghị định, thông tư; đồng thời làm rõ khái niệm "không gian biển" trong Luật, bảo đảm thống nhất với các luật liên quan như Luật Quy hoạch, Luật Điện lực, Luật Dầu khí.
Theo Chủ tịch Quốc hội, quản lý không gian biển là nền tảng, cần bảo đảm quản lý đồng bộ từ cột nước, đáy biển đến lòng đất dưới đáy biển và thiết lập cơ chế xử lý chồng lấn giữa các lĩnh vực dầu khí, điện gió, hàng hải, nuôi biển, quốc phòng, bảo tồn. Đối với các khu vực phát sinh chồng lấn, Luật cần quy định cơ chế xử lý với thứ tự ưu tiên minh bạch gồm: quốc phòng - an ninh; an toàn hàng hải; hệ sinh thái nhạy cảm; hạ tầng chiến lược; phát triển kinh tế. Quy hoạch không gian biển quốc gia phải đóng vai trò định hướng cho các quy hoạch, giấy phép chuyên ngành.
Kết luận phiên họp, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên cho biết, Ủy ban Thường vụ Quốc hội đánh giá cao công tác chuẩn bị của Chính phủ và cơ quan chủ trì thẩm tra trong việc xây dựng dự án Luật.
Phó Chủ tịch Quốc hội đề nghị Chính phủ cần tiếp thu toàn diện ý kiến chỉ đạo của Chủ tịch Quốc hội và các thành viên Ủy ban Thường vụ Quốc hội để hoàn thiện dự thảo Luật. Việc sửa đổi phải thể chế hóa các nghị quyết của Đảng, tuân thủ quy định phòng chống tham nhũng, lợi ích nhóm và chỉ đưa vào luật những nội dung thuộc thẩm quyền Quốc hội. Dự thảo cần tiếp tục rà soát cơ chế quản lý tổng hợp không gian biển, quyền sử dụng khu vực biển và tính đồng bộ với hệ thống pháp luật.
Phó Chủ tịch Quốc hội đề nghị Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường phối hợp với các cơ quan hoàn thiện hồ sơ Báo cáo Quốc hội xem xét theo đúng quy định.