Ngày 17/4, diễn đàn "Hoàn thiện chính sách và nâng cao năng lực doanh nghiệp tham gia thị trường carbon" diễn ra tại Hà Nội. Diễn đàn do Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) tổ chức, với sự hỗ trợ của Bộ Ngoại giao và Thương mại Australia (DFAT) và chương trình Aus4Growth.
Phát biểu khai mạc diễn đàn, ông Hoàng Quang Phòng, Phó Chủ tịch Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) nhấn mạnh, tham gia thị trường carbon sẽ giúp doanh nghiệp đạt được nhiều mục tiêu chiến lược và thực tiễn là tối ưu hóa chi phí vận hành thông qua tiết kiệm năng lượng; nâng cao giá trị thương hiệu, uy tín trên thị trường quốc tế và tiếp cận nguồn tài chính xanh từ các ngân hàng, quỹ đầu tư uy tín hàng đầu tại Việt Nam và trên thế giới. Tuy nhiên quy trình thực hiện cần được đảm bảo pháp luật và những quy định chặt chẽ.
Hướng tới phát triển thị trường carbon minh bạch, công bằng, an toàn và quản lý rủi ro chặt chẽ để bảo vệ quyền lợi các bên tham gia. (Ảnh minh họa)
Phát biểu tại diễn đàn, bà Cecilia Brennan, Tham tán Kinh tế, Đại sứ quán Australia, đại diện Bộ Thương mại và Ngoại giao Australia cho biết, đây một thời điểm hết sức quan trọng khi Việt Nam đã đạt được những tiến triển đáng kể trong việc xây dựng nền tảng pháp lý và thể chế cho thị trường carbon trong nước và hiện nay trọng tâm đang chuyển sang giai đoạn triển khai.
Theo bà Cecilia Brennan, một hệ thống tín chỉ carbon vận hành hiệu quả có thể đóng vai trò quan trọng trong việc huy động nguồn lực tài chính, thúc đẩy giảm phát thải với chi phí hợp lý, nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp, đồng thời hỗ trợ các mục tiêu phát triển dài hạn và khí hậu của Việt Nam. Đối với doanh nghiệp, quá trình chuyển đổi này vừa đặt ra những yêu cầu mới vừa mở ra nhiều cơ hội đáng kể để đổi mới sáng tạo, củng cố vị thế thị trường, thu hút đầu tư và tự tin tham gia cả thị trường carbon trong nước và quốc tế.
Bà Cecilia Brennan chia sẻ, Australia đã và đang hỗ trợ Việt Nam thông qua nhiều chương trình hợp tác về kỹ thuật và tài chính, như Chương trình nền tảng đối tác doanh nghiệp, Quan hệ đối tác tài chính khí hậu Australia, hay các sáng kiến trong khuôn khổ chương trình Aus4lnnovation. Các hoạt động này tập trung vào phát triển dự án giảm phát thải, thúc đẩy tài chính xanh và hỗ trợ doanh nghiệp tiếp cận thị trường carbon.
Tham tán Kinh tế Australia nhấn mạnh, Australia tiếp tục cam kết mạnh mẽ trong việc hỗ trợ Việt Nam phát triển thị trường carbon thông qua các hợp tác thiết thực.
Ông Phạm Nam Hưng, đại diện Cục Biến đổi khí hậu (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) cho biết, tại Việt Nam, thị trường carbon đã có hơn 10 năm chuẩn bị và chính thức được triển khai từ năm 2020, phục vụ mục tiêu giảm phát thải khí nhà kính theo các cam kết quốc tế.
Về cấu trúc thị trường hiện nay, ông Phạm Nam Hưng chia sẻ, Việt Nam đang xây dựng trên ba trụ cột chính: thứ nhất là hệ thống hạn ngạch phát thải, tập trung vào ba ngành có lượng phát thải lớn gồm nhiệt điện, sắt thép và xi măng. Hạn ngạch được phân bổ chi tiết đến từng doanh nghiệp, gắn với cường độ phát thải và có tính linh hoạt cao, tạo điều kiện tối đa cho doanh nghiệp thích ứng. Đây cũng là điểm khác biệt của Việt Nam so với một số mô hình quốc tế. Thứ hai là việc xây dựng hệ thống tín chỉ carbon trong nước nhằm phục vụ nhu cầu của doanh nghiệp, đồng thời tạo nguồn cung tín chỉ nội địa. Thứ ba là định hướng thu hút nguồn lực đầu tư quốc tế thông qua việc phát triển cơ chế trao đổi tín chỉ carbon xuyên biên giới.
Giai đoạn 2026 - 2028 là giai đoạn thí điểm nhằm giúp doanh nghiệp làm quen với cơ chế thị trường và để cơ quan quản lý hoàn thiện hệ thống. Sau giai đoạn thí điểm, Chính phủ sẽ tiến hành tổng kết, đánh giá để quyết định phương án vận hành chính thức, đồng thời xem xét khả năng kết nối với thị trường carbon quốc tế.
Về dài hạn, sau năm 2030, Việt Nam sẽ tiếp tục hoàn thiện thị trường carbon, xây dựng các công cụ điều tiết và thúc đẩy hợp tác song phương. Đồng thời, việc xây dựng tiêu chuẩn thị trường carbon trong nước cũng được đặt ra, trong bối cảnh thị trường toàn cầu hiện nay phần lớn do các quốc gia phát triển chi phối. Mục tiêu là hình thành một thị trường phù hợp với điều kiện phát triển của Việt Nam, vừa đảm bảo lợi ích quốc gia vừa đóng góp hiệu quả vào nỗ lực giảm phát thải khí nhà kính trên phạm vi toàn cầu.
Theo chuyên gia, các chủ thể liên quan cần chủ động chuẩn bị cả về pháp lý, năng lực quản trị và hạ tầng kỹ thuật để sẵn sàng tham gia thị trường carbon
Ông Đỗ Thanh Lâm, đại diện Vụ Pháp chế (Bộ Tài chính) nhấn mạnh, việc vận hành sàn giao dịch carbon tại Việt Nam dựa trên tiêu chí minh bạch, công bằng, an toàn và quản lý rủi ro chặt chẽ để bảo vệ quyền lợi các bên tham gia.
Theo mô hình hoạt động được đề xuất, Sở Giao dịch chứng khoán Hà Nội sẽ đóng vai trò đơn vị cung cấp dịch vụ giao dịch, trong khi Tổng công ty Lưu ký và bù trừ chứng khoán Việt Nam đảm nhận dịch vụ lưu ký và thanh toán.
Để sẵn sàng tham gia thị trường carbon, ông Đỗ Thanh Lâm khuyến nghị các chủ thể liên quan cần chủ động chuẩn bị cả về pháp lý, năng lực quản trị và hạ tầng kỹ thuật. Đối với các doanh nghiệp được phân bổ hạn ngạch phát thải khí nhà kính hoặc sở hữu tín chỉ carbon, trước hết cần nghiên cứu kỹ các quy định pháp luật liên quan, từ đó xây dựng phương án quản trị hạn ngạch và tín chỉ một cách bài bản. Đồng thời, doanh nghiệp nên chủ động nâng cao năng lực tham gia thị trường, xây dựng chiến lược giao dịch phù hợp nhằm tối ưu chi phí tuân thủ. Việc lựa chọn công ty chứng khoán uy tín để hỗ trợ giao dịch và mở tài khoản cũng là bước đi cần thiết.
Với các công ty chứng khoán, yêu cầu đặt ra là sớm cập nhật đầy đủ khung pháp lý cũng như các quy chế, quy trình nghiệp vụ do Sở Giao dịch chứng khoán và Tổng công ty Lưu ký và bù trừ chứng khoán Việt Nam ban hành. Cùng với đó, doanh nghiệp cần chuẩn bị hồ sơ tham gia hệ thống giao dịch, lưu ký và thanh toán carbon; đầu tư hạ tầng công nghệ thông tin và hoàn thiện quy trình nghiệp vụ, đồng thời xây dựng tệp khách hàng tiềm năng.
Cuối cùng, các doanh nghiệp chưa được phân bổ hạn ngạch hoặc chưa sở hữu tín chỉ carbon nhưng có nhu cầu tham gia thị trường cần chủ động tìm hiểu quy định pháp luật, lựa chọn đơn vị trung gian phù hợp để hỗ trợ giao dịch và mở tài khoản. Bên cạnh đó, việc cập nhật xu hướng thị trường và xây dựng chiến lược đầu tư hợp lý sẽ giúp doanh nghiệp nâng cao hiệu quả khi tham gia thị trường mới mẻ này.
Trao đổi tại diễn đàn, các chuyên gia cho rằng, một trong những thách thức lớn hiện nay là mức độ sẵn sàng của doanh nghiệp còn hạn chế, trong khi yêu cầu về minh bạch, tính toàn vẹn và chất lượng tín chỉ ngày càng cao. Do đó, việc nâng cao năng lực cho doanh nghiệp, từ hiểu biết chính sách đến kỹ năng xây dựng dự án và tiếp cận thị trường là yếu tố then chốt.
Diễn đàn cũng đặt ra ba nhóm giải pháp trọng tâm gồm: tháo gỡ rào cản thông tin để doanh nghiệp hiểu rõ cơ chế vận hành và các tiêu chuẩn quốc tế; kết nối cung – cầu tín chỉ carbon giữa doanh nghiệp trong nước và đối tác quốc tế; thúc đẩy học hỏi kinh nghiệm thực tiễn từ các chuyên gia, tổ chức quốc tế.