Ngày 8/9, tại Hà Nội, Cục Điện lực (Bộ Công Thương) phối hợp với Tổ chức Hợp tác Quốc tế Đức (GIZ) tổ chức hội thảo “Thúc đẩy phát triển trung tâm năng lượng tái tạo tại Việt Nam”, trong khuôn khổ dự án “Thúc đẩy chuyển dịch ngành năng lượng tại Việt Nam” (TEV) do Chính phủ Đức tài trợ.
Hội thảo được tổ chức tiếp nối các hoạt động nghiên cứu và trao đổi về mô hình trung tâm năng lượng tái tạo tại Việt Nam. Nghiên cứu ban đầu hoàn thành vào tháng 7/2025 đã bước đầu đề xuất trung tâm năng lượng tái tạo như một hệ sinh thái tích hợp giữa phát triển nguồn năng lượng tái tạo, công nghiệp chế tạo, hạ tầng và dịch vụ hỗ trợ, nghiên cứu - đổi mới sáng tạo và đào tạo nguồn nhân lực. Trên cơ sở báo cáo ban đầu, các nghiên cứu tiếp theo đang được triển khai nhằm đánh giá điều kiện và tiềm năng phát triển mô hình này, đặc biệt tại khu vực phía miền Trung và miền Nam Việt Nam.
Phát triển năng lượng tái tạo ngày càng gắn với yêu cầu phát triển đồng bộ về công nghiệp, hạ tầng, chuỗi cung ứng, khoa học công nghệ và nguồn nhân lực
Phát biểu khai mạc hội thảo, ông Tăng Thế Hùng, Phó Cục trưởng Cục Điện lực nhấn mạnh, trong bối cảnh Việt Nam đang đẩy mạnh chuyển dịch năng lượng, hướng tới mục tiêu phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050, phát triển năng lượng tái tạo ngày càng gắn với yêu cầu phát triển đồng bộ về công nghiệp, hạ tầng, chuỗi cung ứng, khoa học công nghệ và nguồn nhân lực. Quy hoạch điện VIII điều chỉnh đã xác định phát triển các trung tâm công nghiệp, dịch vụ năng lượng tái tạo liên vùng tại các khu vực có tiềm năng lớn về năng lượng tái tạo là một trong những định hướng nhằm gắn phát triển năng lượng tái tạo với phát triển công nghiệp và nội địa hóa chuỗi giá trị. Trên cơ sở đó, việc nghiên cứu và từng bước phát triển các trung tâm năng lượng tái tạo có ý nghĩa quan trọng trong khai thác tiềm năng năng lượng tái tạo, thúc đẩy phát triển công nghiệp và đóng góp vào quá trình chuyển dịch năng lượng của Việt Nam.
Hội thảo có sự tham gia của các chuyên gia trong nước và quốc tế có kinh nghiệm thực tiễn trong phát triển năng lượng tái tạo, điện gió ngoài khơi, hạ tầng cảng, công nghiệp, chuỗi cung ứng. Các diễn giả đến từ Việt Nam, Đức, Trung Quốc, Vương quốc Anh, Đan Mạch mang đến những góc nhìn khác nhau về quá trình hình thành và phát triển các trung tâm, cụm công nghiệp và dịch vụ năng lượng tái tạo.
Phía Việt Nam, đại diện Viện Dầu khí Việt Nam (VPI), Petrovietnam chia sẻ góc nhìn về vai trò chiến lược của trung tâm năng lượng tái tạo, các yếu tố cần xem xét trong lựa chọn địa điểm và tiềm năng phát triển chuỗi giá trị điện gió ngoài khơi. Phần trình bày cho thấy Việt Nam đã có những năng lực nền tảng từ ngành dầu khí và công nghiệp biển như chế tạo kết cấu thép, công trình ngoài khơi, cảng biển, logistics và nguồn nhân lực kỹ thuật; đồng thời chỉ ra những năng lực còn cần tiếp tục phát triển để từng bước hình thành hệ sinh thái điện gió ngoài khơi trong nước.
Các chuyên gia quốc tế mang tới bốn trường hợp thực tiễn với những cách tiếp cận khác nhau. Kinh nghiệm Cuxhaven của Đức nhấn mạnh vai trò của đầu tư dài hạn và đồng bộ giữa cảng biển, quỹ đất công nghiệp và logistics chuyên dụng. Các trường hợp Dương Giang và Sán Đầu của Trung Quốc cho thấy cách phát triển các cụm công nghiệp quy mô lớn, tích hợp từ chế tạo, R&D, thử nghiệm và chứng nhận đến cảng biển, O&M và đào tạo nhân lực.
Trong khi đó, Grimsby và Humber của Vương quốc Anh làm nổi bật giá trị kinh tế dài hạn từ hoạt động vận hành và bảo dưỡng, đặc biệt đối với tạo việc làm, phát triển kỹ năng và kinh tế địa phương. Kinh nghiệm Esbjerg của Đan Mạch cho thấy khả năng chuyển đổi cảng và các năng lực công nghiệp, dầu khí hiện hữu để phục vụ điện gió ngoài khơi, đồng thời nhấn mạnh tầm quan trọng của tầm nhìn dài hạn cùng sự phối hợp giữa khu vực công, đơn vị quản lý cảng và doanh nghiệp.
Trung tâm năng lượng tái tạo sẽ như một hệ sinh thái tích hợp giữa phát triển nguồn năng lượng tái tạo, công nghiệp chế tạo, hạ tầng và dịch vụ hỗ trợ, nghiên cứu - đổi mới sáng tạo và đào tạo nguồn nhân lực
Các kinh nghiệm được chia sẻ tại hội thảo cho thấy không có một mô hình trung tâm năng lượng tái tạo duy nhất có thể áp dụng cho mọi quốc gia. Giá trị của các trường hợp quốc tế đối với Việt Nam nằm ở việc nhận diện những yếu tố tạo nên thành công của từng mô hình và xem xét khả năng vận dụng phù hợp với điều kiện trong nước. Các trao đổi cung cấp thêm cơ sở thực tiễn cho việc nghiên cứu về địa điểm, hạ tầng, mô hình phát triển, chuỗi cung ứng, nguồn nhân lực và huy động đầu tư cho các trung tâm năng lượng tái tạo tại Việt Nam.
Các trao đổi tại hội thảo tập trung vào những vấn đề thực tiễn như lựa chọn mô hình và địa điểm; xác định các chức năng ưu tiên; phát triển cảng biển, hạ tầng và logistics; huy động đầu tư; phát triển chuỗi cung ứng và năng lực sản xuất trong nước; cũng như chuẩn bị nguồn nhân lực và những điều kiện chính sách cần thiết. Đặc biệt, những năng lực hiện có của Việt Nam trong lĩnh vực dầu khí ngoài khơi, chế tạo, cảng biển cùng dịch vụ kỹ thuật được nhìn nhận là nền tảng quan trọng có thể tiếp tục được khai thác và phát triển để tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị điện gió ngoài khơi.
Bà Christiana Hageneder, Giám đốc Chương trình hỗ trợ năng lượng của GIZ chia sẻ, GIZ đang phối hợp với Cục Điện lực thực hiện một nghiên cứu nhằm xây dựng cơ sở bằng chứng vững chắc và có tính so sánh cao hơn để hỗ trợ quá trình ra quyết định trong thời gian tới. Nghiên cứu dự kiến sẽ đánh giá năng lực và điều kiện hiện có, những khoảng trống về cơ sở hạ tầng, cũng như các yêu cầu pháp lý và tài chính cần thiết cho việc triển khai.
Theo bà Christiana Hageneder, các trung tâm năng lượng tái tạo (RE Hubs) có thể đóng vai trò quan trọng trong việc giúp Việt Nam củng cố nền tảng công nghiệp trong nước, tạo ra giá trị dài hạn từ quá trình chuyển dịch năng lượng, đồng thời nâng cao năng lực cạnh tranh và vị thế của các doanh nghiệp Việt Nam trong các chuỗi cung ứng năng lượng tái tạo trong khu vực.
Hội thảo là bước tiếp nối các hoạt động nghiên cứu và trao đổi về trung tâm năng lượng tái tạo tại Việt Nam, đồng thời góp phần chuyển các thảo luận từ khái niệm và định hướng sang những vấn đề cụ thể hơn của quá trình triển khai. Những kinh nghiệm quốc tế, góc nhìn từ thực tiễn Việt Nam và ý kiến trao đổi giữa các bên liên quan tại hội thảo sẽ là nguồn tham khảo cho những nghiên cứu tiếp theo về mô hình, địa điểm, hạ tầng, chuỗi cung ứng và những điều kiện cần thiết để phát triển trung tâm năng lượng tái tạo tại Việt Nam.
Thông qua đó, việc phát triển trung tâm năng lượng tái tạo được kỳ vọng không chỉ hỗ trợ khai thác hiệu quả tiềm năng năng lượng tái tạo mà còn tạo động lực cho phát triển công nghiệp và dịch vụ, nâng cao năng lực chuỗi cung ứng trong nước, phát triển nguồn nhân lực và tạo thêm giá trị kinh tế cho các địa phương, qua đó đóng góp vào quá trình chuyển dịch năng lượng của Việt Nam.
Hội thảo nhấn mạnh một thông điệp quan trọng: Việt Nam cần học tập kinh nghiệm từ các mô hình trung tâm năng lượng tái tạo đã và đang phát triển và xây dựng mô hình phù hợp với lợi thế, điều kiện của mình. Kinh nghiệm từ Đức, Trung Quốc, Vương quốc Anh và Đan Mạch cho thấy các trung tâm thành công đều dựa trên sự kết hợp giữa nguồn năng lượng tái tạo, cảng biển và hạ tầng, công nghiệp chế tạo và chuỗi cung ứng, dịch vụ O&M, R&D, đào tạo nhân lực và chính sách dài hạn.
Việt Nam đã có những nền tảng ban đầu, đặc biệt là năng lực từ ngành dầu khí ngoài khơi, chế tạo kết cấu, cảng biển, logistics và đội ngũ kỹ thuật. Vấn đề trọng tâm trong giai đoạn tiếp theo là xác định khu vực phù hợp, ưu tiên đầu tư để các dự án năng lượng tái tạo tạo ra nhiều hơn giá trị công nghiệp, việc làm và năng lực chuỗi cung ứng trong nước.
Trung tâm năng lượng tái tạo không chỉ là nơi sản xuất điện mà hướng tới một hệ sinh thái công nghiệp - dịch vụ, qua đó biến tiềm năng năng lượng tái tạo thành cơ hội phát triển công nghiệp và kinh tế dài hạn cho Việt Nam.