TS. Mai Duy Thiện, Chủ tịch Hiệp hội Năng lượng Sạch Việt Nam (VCEA), Tổng Biên tập Tạp chí Năng lượng Sạch Việt Nam cùng TS. Võ Trí Thành, Viện trưởng Viện Nghiên cứu Chiến lược Thương hiệu và Cạnh tranh; PGS.TS. Phạm Hoàng Lương, giảng viên cao cấp Đại học Bách khoa Hà Nội, Phó Chủ tịch VCEA đồng chủ trì diễn đàn.
Phát triển năng lượng sạch trở thành một yêu cầu quan trọng của quá trình phát triển hiện nay
Phát biểu khai mạc diễn đàn, TS. Mai Duy Thiện, Chủ tịch Hiệp hội Năng lượng Sạch Việt Nam (VCEA), Tổng Biên tập Tạp chí Năng lượng Sạch Việt Nam nhấn mạnh, phát triển năng lượng sạch không còn đơn thuần là xu hướng của tương lai mà đã trở thành một yêu cầu quan trọng của quá trình phát triển hiện nay. Năng lượng sạch góp phần đa dạng hóa nguồn cung, giảm cường độ phát thải, nâng cao hiệu quả sử dụng tài nguyên và tạo điều kiện để doanh nghiệp Việt Nam thích ứng với các tiêu chuẩn môi trường ngày càng cao trong chuỗi cung ứng toàn cầu. Quan trọng hơn, nếu được phát triển đồng bộ và khai thác hiệu quả, năng lượng sạch có thể mở ra những cơ hội đầu tư, thúc đẩy đổi mới công nghệ, hình thành các ngành công nghiệp mới và tạo thêm động lực cho tăng trưởng kinh tế trong dài hạn.
TS. Mai Duy Thiện, Chủ tịch Hiệp hội Năng lượng Sạch Việt Nam (VCEA), Tổng Biên tập Tạp chí Năng lượng Sạch Việt Nam phát biểu khai mạc diễn đàn
TS. Mai Duy Thiện cho biết, thời gian qua, Việt Nam đã từng bước hoàn thiện định hướng, cơ chế và chính sách phát triển năng lượng, trong đó có việc điều chỉnh Quy hoạch điện VIII và ban hành Nghị quyết số 70-NQ/TW ngày 20/8/2025 của Bộ Chính trị về bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045. Những định hướng này cho thấy yêu cầu ngày càng rõ nét về phát triển năng lượng đồng bộ, hiệu quả, bền vững, gắn với ứng dụng khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số.
Cùng với đó, tiềm năng phát triển năng lượng sạch của Việt Nam còn rất đáng kể, từ điện mặt trời, điện gió trên bờ và ngoài khơi đến sinh khối và các nguồn năng lượng mới. Tuy nhiên, tiềm năng chỉ có thể trở thành giá trị kinh tế khi được chuyển hóa thành những dự án khả thi, có hiệu quả, có khả năng kết nối với hệ thống năng lượng và đáp ứng nhu cầu thực tế của nền kinh tế. Vì vậy, vấn đề đặt ra hiện nay không chỉ là phát triển thêm các nguồn năng lượng sạch mà còn là làm thế nào để khai thác hiệu quả các nguồn năng lượng đó, bảo đảm tính ổn định của hệ thống và tạo ra giá trị thiết thực cho hoạt động sản xuất, kinh doanh.
Thực tiễn cho thấy, khi tỷ trọng các nguồn điện phụ thuộc vào điều kiện thời tiết và thời điểm phát điện gia tăng, yêu cầu về năng lực truyền tải, điều độ, lưu trữ và quản lý hệ thống điện càng trở nên quan trọng. Lưới điện thông minh, công nghệ lưu trữ năng lượng, trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn và các giải pháp quản lý năng lượng hiện đại sẽ đóng vai trò ngày càng thiết yếu trong việc nâng cao tính linh hoạt, tối ưu hóa vận hành và tăng khả năng tích hợp các nguồn năng lượng sạch. Song song với đó, việc hoàn thiện cơ chế thị trường, nâng cao tính minh bạch trong đầu tư, đa dạng hóa nguồn vốn và thúc đẩy sự tham gia của khu vực tư nhân cũng là những điều kiện quan trọng để mở rộng quy mô phát triển năng lượng sạch tại Việt Nam.
Quang cảnh diễn đàn
Một vấn đề khác cần được quan tâm là mối quan hệ giữa năng lượng sạch và quá trình chuyển đổi mô hình sản xuất. Trong bối cảnh các thị trường quốc tế ngày càng chú trọng tiêu chuẩn môi trường, phát thải carbon và trách nhiệm trong chuỗi cung ứng, khả năng tiếp cận nguồn năng lượng sạch sẽ ngày càng có ý nghĩa đối với năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp. Năng lượng sạch vì vậy không chỉ là trách nhiệm của ngành điện hay các nhà đầu tư năng lượng mà còn liên quan trực tiếp đến chiến lược phát triển công nghiệp, thu hút đầu tư, nâng cao chất lượng tăng trưởng và khả năng hội nhập của nền kinh tế Việt Nam.
“Từ thực tiễn đó, chúng ta cần chuyển mạnh từ tư duy nhìn nhận năng lượng sạch như một lĩnh vực riêng biệt sang cách tiếp cận coi đây là một cấu phần quan trọng của hệ sinh thái tăng trưởng mới. Hệ sinh thái ấy cần sự liên kết giữa chính sách, khoa học công nghệ, hạ tầng, tài chính, thị trường và nhu cầu sử dụng năng lượng của doanh nghiệp. Chỉ khi các mắt xích này được kết nối hiệu quả, năng lượng sạch mới có thể phát huy đầy đủ vai trò trong bảo đảm an ninh năng lượng, thúc đẩy đổi mới sáng tạo và nâng cao sức cạnh tranh của nền kinh tế”, TS. Mai Duy Thiện nhấn mạnh.
Tiến tới hình thành hệ sinh thái công nghiệp năng lượng hiện đại
Trình bày tham luận “Tổng quan phát triển năng lượng sạch tại Việt Nam – Thực trạng, tiềm năng và định hướng trong kỷ nguyên tăng trưởng mới” tại diễn đàn, bà Nguyễn Thị Thu Huyền, đại diện Viện Năng lượng (Bộ Công Thương) cho rằng, việc xây dựng một tương lai năng lượng sạch và có tính cạnh tranh cho một kỷ nguyên tăng trưởng mới đòi hỏi một cách tiếp cận tổng thể, kết hợp hài hòa giữa an ninh năng lượng, phát triển công nghiệp và các mục tiêu về khí hậu.
Bà Nguyễn Thị Thu Huyền, đại diện Viện Năng lượng (Bộ Công Thương) phát biểu tại diễn đàn
Theo bà, có ba ưu tiên đặc biệt quan trọng: hỗ trợ phát triển năng lượng nhằm đáp ứng nhu cầu cho các mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội, bao gồm cả các vấn đề liên quan đến chuyển dịch công bằng; đẩy nhanh năng lượng tái tạo, đồng thời tăng cường tính linh hoạt cho hệ thống điện và thúc đẩy quá trình khử carbon trong công nghiệp một cách hiệu quả về chi phí thông qua việc nâng cao hiệu quả sử dụng năng lượng, điện hóa và ứng dụng các công nghệ phát thải thấp mới nổi.
Trao đổi về cơ hội và thách thức phát triển hydrogen sạch tại Việt Nam, PGS.TS. Phạm Hoàng Lương, giảng viên cao cấp Đại học Bách khoa Hà Nội, Phó Chủ tịch VCEA cho biết, hydrogen sạch và dẫn xuất (amoniac, methanol) là nguyên liệu cho công nghiệp và nhiên liệu cho vận tải hạng nặng, đồng thời là phương tiện khử carbon trong những lĩnh vực không thể điện khí hóa hoặc khó giảm phát thải.
PGS.TS. Phạm Hoàng Lương nhận định, Việt Nam có cơ hội để phát triển hydrogen sạch như vị trí của nước ta gần các thị trường nhập khẩu lớn nhất châu Á; có tiềm năng năng lượng tái tạo lớn. Bên cạnh đó, chúng ta có thể tham khảo các bài học chính sách và dòng vốn quốc tế về hydrogen sạch. Tuy nhiên, việc phát triển hydrogen sạch tại nước ta cũng gặp một số thách thức như khoảng cách giá giữa hydrogen xanh và hydrogen xám còn lớn, ngân sách nhà nước cho lĩnh vực này còn hạn chế. Cùng với đó là khung pháp lý cho lĩnh vực này còn phân tán; thể chế điều phối chưa đủ thẩm quyền. Đặc biệt là hạ tầng lưu trữ – vận chuyển gần như chưa có.
PGS.TS. Phạm Hoàng Lương, giảng viên cao cấp Đại học Bách khoa Hà Nội, Phó Chủ tịch VCEA phát biểu
PGS.TS. Phạm Hoàng Lương đưa ra một số khuyến nghị nhằm thúc đẩy phát triển hydrogen sạch tại Việt Nam. Thứ nhất là phát triển hạ tầng: đầu tư lưới truyền tải, kho lưu trữ, cảng xuất khẩu (đối với các dự án sản xuất hydrogen xanh để xuất khẩu). Thứ hai là cần có dự án tiên phong có FID (quyết định đầu tư cuối cùng) giai đoạn 2026 – 2028: tập trung hỗ trợ kỹ thuật và tài chính cho một số dự án hydrogen sạch, tạo mốc tham chiếu thực tế về chi phí, vận hành, nhu cầu. Cuối cùng là pháp lý, điều phối và công cụ tạo cầu: khung pháp lý, cơ chế điều phối đủ thẩm quyền; CfD, tỷ lệ phối trộn bắt buộc, Nhà nước là người mua đầu tiên.
Trong khi đó, ông Nguyễn Văn Thiện, Phó Tổng Giám đốc Công ty CP Công nghiệp GG (GG Power) nhấn mạnh vai trò của lưu trữ năng lượng trong việc nâng cao hiệu quả khai thác các nguồn điện sạch. Theo ông, hệ thống lưu trữ (BESS) là một hệ thống năng lượng thông minh, không chỉ là pin. Đây là công nghệ phù hợp nhất hiện nay để tích hợp tỷ trọng cao năng lượng tái tạo và nguồn phân tán. BESS hỗ trợ ổn định và cân bằng lưới điện, tối ưu nguồn năng lượng tái tạo, tạo hiệu quả kinh tế và vận hành (cắt đỉnh: nạp giờ thấp điểm, xả giờ cao điểm)...
Ông Nguyễn Văn Thiện, Phó Tổng Giám đốc GG Power trao đổi về chủ đề lưu trữ năng lượng
Tuy nhiên, ông Nguyễn Văn Thiện cho rằng, để thị trường BESS phát triển mạnh mẽ cần có cơ chế doanh thu phù hợp, nguồn vốn dài hạn và phương án phân bổ rủi ro. Cùng với đó là vấn đề tiêu chuẩn và an toàn: quy chuẩn kết nối, phòng cháy chữa cháy, thử nghiệm, dữ liệu và nghiệm thu cần đồng bộ. Một vấn đề nữa là cần nâng cao năng lực triển khai bởi hiện tại thiếu dữ liệu vận hành thực tế, nhân lực chuyên sâu và dịch vụ vòng đời.
Cũng tại diễn đàn, TS. Trần Chí Thành, Viện trưởng Viện Năng lượng nguyên tử Việt Nam (Bộ Khoa học và Công nghệ) trình bày tham luận về điện hạt nhân với vai trò là nền tảng năng lượng cho các ngành công nghệ chiến lược. TS. Trần Chí Thành thông tin về công nghệ phát triển điện hạt nhân, tình hình phát triển công nghệ SMR (điện hạt nhân module nhỏ) trên thế giới và định hướng cho Việt Nam. Đồng thời, ông đã cập nhật tình hình triển khai dự án điện hạt nhân Ninh Thuận 1 và Ninh Thuận 2.
TS. Trần Chí Thành, Viện trưởng Viện Năng lượng nguyên tử Việt Nam (Bộ Khoa học và Công nghệ) trình bày tham luận về điện hạt nhân với vai trò là nền tảng năng lượng cho các ngành công nghệ chiến lược
Trong khuôn khổ diễn đàn, các chuyên gia, nhà khoa học, nhà quản lý và đại diện doanh nghiệp đã trao đổi, thảo luận nhằm tháo gỡ điểm nghẽn, phát triển nguồn lực và hoàn thiện thị trường thúc đẩy chuyển dịch năng lượng tại Việt Nam. Theo các ý kiến tại diễn đàn, để hiện thực hóa tiềm năng năng lượng tái tạo, Việt Nam cần giải quyết đồng bộ các thách thức về cơ chế, chính sách, huy động vốn, phát triển hạ tầng năng lượng, làm chủ công nghệ và đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao. Việc tăng cường hợp tác giữa cơ quan quản lý nhà nước, doanh nghiệp, tổ chức nghiên cứu và nhà đầu tư trong nước, quốc tế có ý nghĩa quan trọng trong việc tháo gỡ các điểm nghẽn, thúc đẩy triển khai các dự án năng lượng sạch và hình thành hệ sinh thái công nghiệp năng lượng hiện đại. Trên cơ sở đó, phát triển năng lượng sạch không chỉ là giải pháp đáp ứng nhu cầu năng lượng ngày càng tăng mà còn là động lực thúc đẩy chuyển đổi xanh, nâng cao năng suất, tạo lợi thế cạnh tranh cho doanh nghiệp và góp phần hiện thực hóa mục tiêu tăng trưởng nhanh, bền vững của Việt Nam trong kỷ nguyên phát triển mới.