Phát biểu khai mạc hội thảo, bà Nguyễn Thị Lâm Giang, Cục trưởng Cục Đổi mới sáng tạo, Chuyển đổi xanh và Khuyến công cho biết: Trong những năm qua, Chương trình quốc gia về sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả (VNEEP) đã được triển khai rộng khắp trên cả nước, góp phần nâng cao nhận thức, tăng cường năng lực và thúc đẩy áp dụng các giải pháp sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả trong các ngành, lĩnh vực. Sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả không chỉ là giải pháp góp phần bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia mà còn mang lại lợi ích trực tiếp cho doanh nghiệp thông qua giảm chi phí sản xuất, nâng cao hiệu quả sử dụng năng lượng, năng suất và năng lực cạnh tranh.
Tiềm năng tiết kiệm năng lượng trong các ngành công nghiệp, xây dựng, thương mại và nhiều lĩnh vực khác của nền kinh tế còn rất lớn. Nhiều doanh nghiệp đã chủ động cải tiến dây chuyền sản xuất, thay thế thiết bị hiệu suất thấp, tối ưu hóa hệ thống và đầu tư công nghệ mới. Tuy nhiên, một trong những điểm nghẽn lớn nhất vẫn là nguồn vốn và khả năng tiếp cận tài chính. Do đó, việc thiết kế và xây dựng Quỹ thúc đẩy sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả có ý nghĩa hết sức quan trọng.
Quang cảnh hội thảo. (Ảnh: Ban tổ chức)
Quỹ thúc đẩy sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả được thiết kế là một công cụ tài chính để huy động, kết nối các nguồn của Nhà nước, khu vực tư nhân, các tổ chức tài chính và đối tác phát triển vào lĩnh vực sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả. Bên cạnh đó, Quỹ cũng có thể kết nối các nguồn lực kỹ thuật và quốc tế để hỗ trợ doanh nghiệp trong kiểm toán năng lượng, chuẩn bị dự án, đào tạo nhân lực và chuyển giao công nghệ. Giá trị của Quỹ không chỉ nằm ở việc cung cấp thêm một nguồn vốn mà quan trọng hơn là tạo ra một hệ sinh thái hỗ trợ doanh nghiệp từ xác định tiềm năng, chuẩn bị dự án, hỗ trợ kỹ thuật, huy động vốn đến triển khai đầu tư và đạt được kết quả tiết kiệm năng lượng.
Theo bà Nguyễn Thị Lâm Giang, để Quỹ thúc đẩy sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả thực sự phát huy hiệu quả, chúng ta cần cùng nhau trao đổi về mô hình tổ chức và vận hành, nguồn vốn và cơ chế quản lý Quỹ, các công cụ tài chính, cũng như điều kiện và quy trình để doanh nghiệp có thể tiếp cận nguồn lực của Quỹ thuận lợi, minh bạch và hiệu quả.
Tại hội thảo, ông Phạm Phan Dũng, đại diện nhóm nghiên cứu đã chia sẻ kinh nghiệm quốc tế về triển khai Quỹ thúc đẩy sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả bao gồm cả kinh nghiệm từ các quỹ tương tự tại Việt Nam. Ông Dũng cho biết, qua rà soát kinh nghiệm quốc tế tại 10 quốc gia thì có 16 quỹ và phân thành 5 nhóm mô hình kinh doanh gồm: mô hình quỹ tài chính trực tiếp; mô hình Quỹ tài trợ không hoàn lại; mô hình trung gian tài chính và chia sẻ rủi ro; mô hình chính sách dựa trên nghĩa vụ thị trường; mô hình Quỹ kết hợp. Trong đó, mô hình thành công nhất được thiết kế theo hướng kết hợp nhiều công cụ tài chính, đồng thời kết hợp các cơ chế hợp tác kỹ thuật và kiểm soát chất lượng dự án.
Về định hướng thành lập Quỹ thúc đẩy sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả, ông cho rằng Quỹ cần được xác định là một công cụ tài chính chính sách có vai trò xúc tác thị trường, không nhằm thay thế các kênh tài chính thương mại mà hướng tới chia sẻ rủi ro. Bên cạnh đó, Quỹ cần được thiết kế theo mô hình tài chính đa công cụ, kết hợp linh hoạt các hình thức hỗ trợ như cho vay ưu đãi. Việc thành lập, vận hành Quỹ phải gắn kết với hệ thống tài chính và ngân hàng hiện có. Quỹ được lồng ghép trong tổng thể khuôn khổ chính sách về chuyển dịch năng lượng, tăng trưởng xanh và thực hiện các cam kết quốc tế của Việt Nam như mục tiêu phát thải ròng bằng 0, Quan hệ đối tác chuyển đổi năng lượng công bằng (JETP) và phát triển thị trường carbon. Mô hình quản trị của Quỹ phải bảo đảm tính độc lập tương đối, tính chuyên nghiệp, minh bạch và có cơ chế giám sát hiệu quả, đồng thời phân định rõ chức năng quản lý năng lượng với chức năng quản lý, điều hành hoạt động của Quỹ.
Tại hội thảo, các đại biểu đã thảo luận, trao đổi về kinh nghiệm quản lý ủy thác cho vay từ các Quỹ, dự án của ngân hàng; kinh nghiệm triển khai những dự án đầu tư tiết kiệm năng lượng theo mô hình ESCO; những khuyến nghị về thiết kế Quỹ (mô hình tổ chức, cơ chế hoạt động, nguồn lực tài chính và các hình thức hỗ trợ, lộ trình thành lập Quỹ)...
Những ý kiến đóng góp tại hội thảo sẽ là cơ sở quan trọng để Bộ Công Thương tiếp tục hoàn thiện mô hình Quỹ thúc đẩy sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả, bảo đảm Quỹ có tính khả thi, hiệu quả, minh bạch và bền vững, thực sự trở thành công cụ thúc đẩy đầu tư tiết kiệm năng lượng trên quy mô lớn hơn.