Hội thảo là hoạt động trong khuôn khổ giai đoạn 2 của Chương trình khu công nghiệp phát thải ròng bằng 0 (Net Zero Industrial Precinct Program - NZIP) tại Việt Nam.
Phát biểu khai mạc hội thảo, Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu phát triển TPHCM Phạm Bình An cho biết, TPHCM đang đứng trước yêu cầu vừa duy trì tăng trưởng vừa chuyển đổi mô hình phát triển theo hướng xanh nhằm hiện thực hóa mục tiêu phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050. Trong bối cảnh các cơ chế và tiêu chuẩn xanh của các thị trường xuất khẩu, trong đó có Cơ chế điều chỉnh biên giới carbon (CBAM) của Liên minh châu Âu đang từng bước được áp dụng, việc xây dựng khung tài chính bền vững cho các khu công nghiệp trở thành yêu cầu cấp thiết để hỗ trợ doanh nghiệp thích ứng và duy trì vị thế trong chuỗi cung ứng toàn cầu.
Từ năm 2024, Viện Nghiên cứu phát triển TPHCM và Trung tâm Climateworks triển khai Chương trình khu công nghiệp Net Zero tại Việt Nam. Sau giai đoạn khảo sát, đánh giá hiện trạng, chương trình hiện bước sang giai đoạn hai với trọng tâm xây dựng các giải pháp kỹ thuật, thương mại và tài chính phục vụ quá trình giảm phát thải.
TPHCM hướng tới chuyển đổi các khu công nghiệp hiện hữu sang mô hình khu công nghiệp sinh thái và thông minh, gắn liền với việc kiểm kê khí nhà kính và phát triển thị trường tín chỉ carbon. (Ảnh minh họa)
Các nhóm nghiên cứu đang tập trung đề xuất giải pháp phát triển thị trường đối với vật liệu xây dựng phát thải thấp, đồng thời xây dựng cơ chế huy động tài chính cho các dự án giảm phát thải ở cấp khu công nghiệp. Một số mô hình tài chính cũng được nghiên cứu để thí điểm tại khu công nghệ cao TPHCM và khu công nghiệp Becamex VSIP.
Theo ông Phạm Bình An, thách thức lớn hiện nay không nằm ở việc thiếu công nghệ hay nguồn vốn mà là thiếu các cơ chế đủ sức kết nối nhu cầu đầu tư, chia sẻ rủi ro và tạo điều kiện để các dự án giảm phát thải có thể tiếp cận tài chính với chi phí phù hợp; trong đó, khu và cụm công nghiệp được đánh giá là quy mô thích hợp để huy động nguồn lực, chia sẻ hạ tầng và nâng cao hiệu quả đầu tư.
Tại hội thảo, ông Trần Văn Bích, nguyên Trưởng Phòng phát triển kinh tế (HIDS) đã trình bày bức tranh tổng thể và định hướng phát triển công nghiệp của TPHCM. Hiện thành phố có hơn 60 khu công nghiệp đang hoạt động, chiếm hơn 20% giá trị sản phẩm công nghiệp của cả nước. Trong giai đoạn năm 2030 - 2045, thành phố định hướng tái cơ cấu theo hướng "xanh - công nghệ cao - giá trị gia tăng lớn", giảm dần các ngành thâm dụng tài nguyên và ô nhiễm. Thành phố ưu tiên thu hút các ngành chiến lược như bán dẫn, trí tuệ nhân tạo (AI), công nghệ sinh học, vật liệu mới. Mục tiêu trọng tâm là chuyển đổi các khu công nghiệp hiện hữu sang mô hình khu công nghiệp sinh thái và thông minh, gắn liền với việc kiểm kê khí nhà kính và phát triển thị trường tín chỉ carbon.
Đối với chuyển đổi xanh tại các khu công nghiệp, thành phố đã đạt được những bước tiến ban đầu. Khu vực công nghiệp đã bắt đầu chuyển dịch theo hướng sử dụng hiệu quả tài nguyên và giảm phát thải. Điều này thể hiện qua một số tiêu chí như hiệu quả sử dụng điện năng, kiểm soát phát thải và áp dụng công nghệ sạch đã đạt mức thực thi ở một số doanh nghiệp. Tuy nhiên, thực trạng vẫn còn nhiều hạn chế: việc sử dụng năng lượng tái tạo, tái sử dụng nước thải, tái chế chất thải rắn và áp dụng các tiêu chuẩn quản lý quốc tế (ISO 14001, ISO 50001) còn thấp. Các mô hình cộng sinh công nghiệp và kinh tế tuần hoàn mới ở giai đoạn khởi động chứ chưa trở thành xu hướng phổ biến…
Tại hội thảo, các đại biểu đã phân tích, thảo luận sâu về các mô hình quản trị và huy động vốn ở khu công nghệ cao TPHCM và khu công nghiệp Becamex VSIP hướng đến hỗ trợ doanh nghiệp giảm phát thải ở cấp khu công nghiệp.
Để chuyển đổi các khu công nghiệp theo hướng xanh, Net Zero, các chuyên gia cho rằng, thành phố cần chuẩn hóa bộ chỉ tiêu công nghiệp xanh nhằm giám sát tiến độ theo các mục tiêu chuyển đổi xanh đã đặt ra. Đồng thời, nghiên cứu, thí điểm khung tài chính bền vững cho khu công nghiệp; bổ sung khung tài chính chuyển đổi cho công nghiệp nặng; phát triển thị trường tín chỉ carbon gắn với sàn giao dịch của Trung tâm tài chính quốc tế tại TPHCM...