Hiệp hội Xây dựng và Vật liệu xây dựng TPHCM (SACA) vừa tổ chức Hội thảo triển khai Đề án tái chế rác thải xây dựng TPHCM giai đoạn 2026 - 2030, định hướng đến năm 2045.
Phát biểu tại hội thảo, ông Phạm Minh Mẫn, Phó Giám đốc Sở Xây dựng TPHCM cho biết, với tốc độ đô thị hóa nhanh cùng hàng loạt dự án hạ tầng giao thông, chỉnh trang đô thị, cải tạo chung cư cũ và phát triển nhà ở, khối lượng chất thải rắn xây dựng trên địa bàn TPHCM ngày càng gia tăng. Đây vừa là thách thức lớn đối với công tác quản lý đô thị và bảo vệ môi trường vừa là nguồn tài nguyên thứ cấp có giá trị nếu được thu gom, phân loại, tái chế và tái sử dụng hiệu quả.
Đề án tái chế rác thải xây dựng TPHCM giai đoạn 2026 - 2030, định hướng đến năm 2045 đặt mục tiêu xây dựng TPHCM trở thành đô thị kiểu mẫu về quản lý, tái chế và tái sử dụng chất thải xây dựng; từng bước hình thành ngành công nghiệp vật liệu xây dựng tái chế, góp phần giảm ô nhiễm môi trường, tiết kiệm tài nguyên, giảm phát thải khí nhà kính và thúc đẩy kinh tế tuần hoàn.
Đến năm 2030, thành phố phấn đấu tối thiểu 70% chất thải xây dựng từ các công trình lớn, dự án giao thông và hạ tầng được thu gom, xử lý tại các cơ sở hợp pháp; tối thiểu 60% chất thải đủ điều kiện kỹ thuật được tái chế thành cốt liệu, vật liệu san lấp, nền đường, gạch không nung, bê tông và các cấu kiện hạ tầng. Đồng thời, thành phố sẽ hình thành mạng lưới nhà máy tái chế, trạm trung chuyển, trung tâm kiểm định và trung tâm công nghệ; xây dựng hệ thống dữ liệu số quản lý toàn bộ vòng đời chất thải xây dựng và nghiên cứu cơ chế ưu tiên sử dụng vật liệu tái chế trong các công trình công.
Hình thành ngành công nghiệp vật liệu xây dựng tái chế, góp phần giảm ô nhiễm môi trường, tiết kiệm tài nguyên, giảm phát thải khí nhà kính và thúc đẩy kinh tế tuần hoàn
Phó Chủ tịch UBND TPHCM Bùi Xuân Cường nhấn mạnh, sau khi mở rộng không gian phát triển, TPHCM đã trở thành siêu đô thị với hơn 14 triệu dân, diện tích trên 6.700 km² và là trung tâm kinh tế, công nghiệp, logistics, xây dựng lớn nhất cả nước. Cùng với tốc độ phát triển mạnh mẽ, lượng chất thải xây dựng phát sinh hiện nay đã lên tới hàng chục nghìn tấn mỗi ngày và dự báo tiếp tục tăng trong những năm tới.
Nếu không được quản lý hiệu quả, nguồn chất thải này sẽ tạo áp lực lớn lên môi trường, quỹ đất chôn lấp và ngân sách xã hội. Tuy nhiên, dưới góc nhìn kinh tế tuần hoàn, đây là nguồn nguyên liệu đầu vào quý giá cho các dự án hạ tầng và xây dựng đô thị. Nhiều loại vật liệu như bê tông, gạch, đá, nhựa đường hay kim loại hoàn toàn có thể được thu hồi, tái chế và tái sử dụng để sản xuất vật liệu xây dựng mới, vật liệu nền đường hoặc vật liệu san lấp.
Lãnh đạo UBND TPHCM đề nghị, Đề án tái chế rác thải xây dựng TPHCM giai đoạn 2026 - 2030, định hướng đến năm 2045 cần làm rõ quy mô nguồn phát sinh chất thải xây dựng trong bối cảnh mới sau sáp nhập, quy hoạch hợp lý mạng lưới trung tâm tái chế theo từng khu vực, xây dựng các cơ chế ưu đãi về đất đai, tín dụng, khoa học công nghệ để thu hút doanh nghiệp đầu tư; đồng thời phát triển thị trường tiêu thụ sản phẩm tái chế và đẩy mạnh ứng dụng công nghệ số trong quản lý dòng chất thải từ khâu phát sinh đến tái chế.
Tại hội thảo, các chuyên gia tập trung thảo luận nhiều nội dung quan trọng như quy hoạch mạng lưới và công nghệ tái chế chất thải xây dựng cho các đô thị lớn, ứng dụng mô hình kinh tế tuần hoàn trong quản lý chất thải, phát triển vật liệu xanh đô thị, chính sách hỗ trợ tài chính cho doanh nghiệp đầu tư cũng như những giải pháp công nghệ và thiết bị phục vụ ngành công nghiệp tái chế.
Ông Đinh Hồng Kỳ, Chủ tịch Hiệp hội Xây dựng và Vật liệu xây dựng TPHCM khẳng định, tinh thần cốt lõi của Đề án là chuyển đổi tư duy từ “xử lý chất thải” sang “tái tạo tài nguyên”.
Để Đề án mang tính khả thi, Hiệp hội Xây dựng và Vật liệu xây dựng TPHCM đề xuất UBND TPHCM ban hành quy định bắt buộc lập kế hoạch quản lý chất thải xây dựng đối với các công trình lớn, công trình phá dỡ và dự án hạ tầng có phát sinh khối lượng chất thải lớn.
Quy định rõ trách nhiệm của chủ đầu tư, nhà thầu, đơn vị vận chuyển, trạm trung chuyển, nhà máy tái chế và chính quyền địa phương gắn với dữ liệu và kết quả xử lý thực tế. Thiết lập hệ thống mã công trình và mã vận chuyển nhằm kiểm soát nguồn phát sinh, khối lượng, loại vật liệu và điểm tiếp nhận chất thải xây dựng.
Từng bước đưa yêu cầu sử dụng vật liệu tái chế vào các dự án công như nền đường, san lấp, vỉa hè, công viên và hạ tầng kỹ thuật. Xây dựng bộ tiêu chí lựa chọn nhà đầu tư dự án tái chế dựa trên năng lực công nghệ, môi trường, tài chính, quản lý dữ liệu và khả năng tiêu thụ sản phẩm tái chế.
Về tài chính, Hiệp hội kiến nghị đưa các dự án tái chế chất thải xây dựng vào danh mục hạ tầng môi trường và kinh tế tuần hoàn được hỗ trợ lãi suất thông qua Công ty đầu tư Tài chính Nhà nước TPHCM (HFIC). Cơ chế hỗ trợ cần ưu tiên các dự án có khả năng giảm chôn lấp, giảm khai thác tài nguyên, giảm phát thải và có đầu ra ổn định cho vật liệu tái chế. HFIC có thể hỗ trợ thông qua cho vay trung dài hạn, đồng tài trợ với ngân hàng hoặc chương trình kích cầu đầu tư; đối với dự án lớn có thể nghiên cứu mô hình PPP.