Phát biểu tại hội thảo, ông Đặng Hải Dũng, Phó Cục trưởng Cục Năng lượng – Dầu khí cho biết: Chương trình quốc gia về sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả (VNEEP) được triển khai rộng khắp trên cả nước, góp phần nâng cao nhận thức và thúc đẩy doanh nghiệp áp dụng các giải pháp tiết kiệm năng lượng. Tiết kiệm năng lượng không chỉ góp phần bảo đảm an ninh năng lượng mà còn giúp doanh nghiệp giảm chi phí, nâng cao năng suất và năng lực cạnh tranh.
Năm 2026 đánh dấu bước chuyển quan trọng khi Luật số 77/2025/QH15 (Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả) và Nghị định số 30/2026/NĐ-CP của Chính phủ quy định chi tiết một số điều và biện pháp để tổ chức, hướng dẫn thi hành Luật Sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả có hiệu lực. Chỉ thị số 09/CT-TTg của Thủ tướng Chính phủ về việc tăng cường thực hiện tiết kiệm năng lượng, thúc đẩy chuyển dịch năng lượng và phát triển phương tiện giao thông điện yêu cầu triển khai các giải pháp tiết kiệm năng lượng, tiết kiệm điện và hoàn thiện hồ sơ thành lập Quỹ thúc đẩy sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả.
Theo ông Đặng Hải Dũng, tiềm năng tiết kiệm năng lượng trong công nghiệp, xây dựng, thương mại và nhiều lĩnh vực còn lớn. Nhiều doanh nghiệp đã cải tiến dây chuyền, thay thiết bị hiệu suất thấp, tối ưu hệ thống và đầu tư công nghệ mới. Tuy nhiên, nguồn vốn và khả năng tiếp cận tài chính vẫn là điểm nghẽn. Nhiều dự án có hiệu quả kinh tế rõ ràng nhưng đòi hỏi vốn đầu tư ban đầu lớn, trong khi doanh nghiệp, đặc biệt doanh nghiệp vừa và nhỏ gặp khó khăn trong huy động vốn. Đây là khoảng cách giữa tiềm năng tiết kiệm năng lượng và khả năng đầu tư.
Quang cảnh hội thảo. (Ảnh: Ban tổ chức)
Trong bối cảnh đó, việc thiết kế và xây dựng Quỹ thúc đẩy sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả có ý nghĩa quan trọng. Quỹ không chỉ cung cấp vốn hỗ trợ mà còn là công cụ huy động, kết nối nguồn lực của Nhà nước, khu vực tư nhân, tổ chức tài chính và đối tác phát triển. Bên cạnh hỗ trợ vốn, Quỹ có thể kết nối nguồn lực kỹ thuật và quốc tế để hỗ trợ doanh nghiệp kiểm toán năng lượng, chuẩn bị dự án, đào tạo nhân lực và chuyển giao công nghệ, từ xác định tiềm năng đến triển khai đầu tư.
Để Quỹ hoạt động hiệu quả, cần hoàn thiện mô hình tổ chức, nguồn vốn, cơ chế quản lý, công cụ tài chính và quy trình để doanh nghiệp tiếp cận nguồn lực thuận lợi, minh bạch.
Ông Đặng Hải Dũng nhấn mạnh, các ý kiến đóng góp tại hội thảo là cơ sở để Bộ Công Thương tiếp tục hoàn thiện mô hình Quỹ thúc đẩy sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả. Qua đó bảo đảm tính khả thi, hiệu quả, minh bạch và bền vững, hướng tới trở thành công cụ thúc đẩy đầu tư tiết kiệm năng lượng trên quy mô lớn hơn.
Chia sẻ tại hội thảo, bà Trần Thùy Dương, Giám đốc chương trình, Phái đoàn Liên minh châu Âu tại Việt Nam cho biết, EU và Việt Nam có quan hệ đối tác lâu dài về phát triển bền vững, trong đó chuyển dịch năng lượng là trụ cột. EU cam kết tiếp tục hỗ trợ Việt Nam xây dựng hệ thống năng lượng sạch, hiệu quả và bền vững, phù hợp với mục tiêu phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050. Thông qua Chiến lược Cửa ngõ toàn cầu, EU hợp tác với Việt Nam và các đối tác quốc tế để huy động nguồn lực đầu tư công, tư; thúc đẩy đổi mới sáng tạo và triển khai các giải pháp năng lượng bền vững.
Trong khuôn khổ này, Quan hệ Đối tác chuyển dịch năng lượng công bằng (JETP) là sáng kiến chủ chốt. JETP góp phần hiện thực hóa các cam kết thành hỗ trợ cụ thể cho quá trình chuyển dịch năng lượng công bằng, bao trùm và dựa trên đầu tư.
Một công cụ quan trọng trong khuôn khổ hợp tác là Chương trình Chuyển dịch năng lượng bền vững Việt Nam - EU. EU cung cấp 142 triệu euro viện trợ không hoàn lại để hỗ trợ Việt Nam chuyển sang hệ thống năng lượng sạch và có khả năng chống chịu tốt hơn. Chương trình tập trung vào hiệu quả năng lượng, năng lượng tái tạo và hệ thống thông tin năng lượng Việt Nam.
Theo bà Trần Thùy Dương, EU hỗ trợ Bộ Công Thương, Cục Năng lượng - Dầu khí xây dựng khuyến nghị về mô hình Quỹ phù hợp với điều kiện Việt Nam. Kinh nghiệm cho thấy các cơ chế hỗ trợ cần kết hợp công cụ tài chính với hỗ trợ kỹ thuật, chuẩn bị dự án, đo lường và xác minh mức tiết kiệm năng lượng, cùng cơ chế quản trị minh bạch. Nguồn lực công có thể góp phần giảm rủi ro, tạo điều kiện để ngân hàng và nhà đầu tư tư nhân tham gia sâu rộng hơn vào các dự án tiết kiệm năng lượng.
Tại hội thảo, ông Phạm Phan Dũng, đại diện nhóm nghiên cứu chia sẻ về mô hình Quỹ. Theo đó, Quỹ thúc đẩy sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả là quỹ tài chính nhà nước ngoài ngân sách, hoạt động không vì mục tiêu lợi nhuận; được huy động vốn, cho vay, đầu tư, ủy thác và nhận ủy thác để thúc đẩy sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả trên phạm vi cả nước.
Để Quỹ thúc đẩy sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả phát huy hiệu quả, hội nghị tập trung trao đổi về mô hình tổ chức, vận hành, nguồn vốn, cơ chế quản lý và các công cụ tài chính. Các đại biểu góp ý về điều kiện, quy trình để doanh nghiệp tiếp cận nguồn lực của Quỹ thuận lợi, minh bạch và hiệu quả.