Phát biểu tại hội thảo, GS.TS Nguyễn Thị Thanh Mai, Giám đốc Đại học Quốc gia TPHCM cho biết, công nghệ lượng tử không chỉ là một hướng nghiên cứu mới mà đang dần trở thành năng lực công nghệ chiến lược, có thể tác động sâu sắc đến an ninh, kinh tế, khoa học và năng lực cạnh tranh quốc gia. Câu hỏi đặt ra hiện nay không còn là liệu công nghệ lượng tử có nên được ưu tiên hay không mà là làm thế nào để Việt Nam có đủ tốc độ, đủ nền tảng và đủ năng lực tự chủ để từng bước làm chủ công nghệ này, hạn chế sự phụ thuộc vào bên ngoài và tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị công nghệ chiến lược toàn cầu.
Theo GS.TS Trần Hồng Thái, Viện trưởng Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam, công nghệ lượng tử đang nổi lên như một trong những công nghệ chiến lược có khả năng tạo ra thay đổi căn bản trong các lĩnh vực tính toán, truyền thông, cảm biến, vật liệu, an toàn thông tin, quốc phòng - an ninh và nhiều ngành công nghệ cao khác.
Công nghệ lượng tử thế hệ thứ hai đã bắt đầu vượt ra khỏi phạm vi phòng thí nghiệm để hình thành ba trụ cột lớn gồm tính toán lượng tử, truyền thông lượng tử và cảm biến lượng tử. Công nghệ này hiện liên quan trực tiếp đến năng lực cạnh tranh, chủ quyền công nghệ, an toàn dữ liệu và vị thế quốc gia trong kỷ nguyên số.
Theo ông Trần Hồng Thái, cánh cửa vẫn mở đối với những quốc gia biết lựa chọn đúng hướng đi, tập trung nguồn lực, tổ chức lực lượng hợp lý và kiên trì xây dựng năng lực trong thời gian dài.
Quang cảnh hội thảo
TS. Nguyễn Hoàng Dương, Phó Trưởng Ban Ban Khoa học và Công nghệ, Viện Hàn lâm Khoa học và công nghệ Việt Nam cho biết, đến nay đã có trên 30 quốc gia xây dựng chính sách riêng hỗ trợ công nghệ lượng tử; trên 55 tỷ đô la Mỹ cam kết của các Chính phủ cho khoa học và công nghệ lượng tử, cho thấy sự quan tâm của các Chính phủ và tập đoàn trong công nghệ lượng tử. Do đó, Việt Nam không đứng ngoài cuộc mà phải từng bước xây dựng năng lực quốc gia thực chất trong kỷ nguyên lượng tử.
Theo ông Nguyễn Hoàng Dương, có 3 bài học có tính nền tảng rút ra cho Việt Nam bao gồm: phát triển nguồn nhân lực bằng cách đào tạo liên ngành, gửi nghiên cứu sinh đến các trung tâm hàng đầu, thu hút chuyên gia quốc tế và người Việt ở nước ngoài; đầu tư hạ tầng dùng chung; xác định ưu tiên công nghệ lượng tử, tầm nhìn tối thiểu 10 năm. Ngoài ra cần tận dụng cơ hội hợp tác quốc tế và tham gia sớm vào chuỗi giá trị toàn cầu. Tiếp cận thận trọng, chủ động lựa chọn các hướng trọng tâm có lợi thế cạnh tranh. Không phải có làm hay không mà phải học hỏi để làm cách nào và ưu tiên với ai.
Trong khi đó, bà Nguyễn Thị Thanh Mai đề xuất ba định hướng trọng tâm để Việt Nam từng bước hình thành năng lực lượng tử quốc gia.
Cụ thể, phải bắt đầu từ phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao, xây dựng đội ngũ chuyên gia trẻ có nền tảng liên ngành và tăng cường thu hút các nhà khoa học Việt Nam ở nước ngoài tham gia đào tạo, nghiên cứu.
Bên cạnh đó, cần lựa chọn đúng các bài toán trọng điểm để tập trung nguồn lực, đặc biệt là an toàn thông tin hậu lượng tử nhằm bảo vệ chủ quyền số quốc gia, đồng thời thúc đẩy các ứng dụng trong mô phỏng vật liệu, dược phẩm, năng lượng sạch, logistics, giao thông và đô thị thông minh.
Một vấn đề nữa là cần xây dựng mô hình hợp tác bền vững giữa viện nghiên cứu, trường đại học, doanh nghiệp và cơ quan quản lý nhà nước để kết nối nghiên cứu cơ bản với nhu cầu thực tiễn, từng bước hình thành hệ sinh thái đổi mới sáng tạo trong lĩnh vực lượng tử.
Tại phần thảo luận, các chuyên gia cũng cho rằng Việt Nam nên hình thành một Trung tâm quốc gia về công nghệ lượng tử đóng vai trò điều phối, kết nối và phân bổ nguồn lực cho năm hạt nhân chuyên trách gồm: Bộ Công an, Bộ Quốc phòng, Đại học Quốc gia Hà Nội, Đại học Quốc gia TPHCM và Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam. Mô hình này được kỳ vọng khắc phục tình trạng phân tán nguồn lực, tăng cường chia sẻ hạ tầng nghiên cứu, thúc đẩy phối hợp liên ngành và gắn kết giữa đào tạo, nghiên cứu với nhu cầu ứng dụng thực tiễn. Qua đó, từng bước hình thành các năng lực cốt lõi về công nghệ lượng tử, rút ngắn khoảng cách từ phòng thí nghiệm đến thương mại hóa sản phẩm.