Chuyển đổi xanh tạo ra nền kinh tế - xã hội phát triển mà không gây ảnh hưởng tiêu cực đến môi trường, đồng thời tăng cường khả năng phục hồi của hệ sinh thái và giảm thiểu các vấn đề liên quan đến biến đổi khí hậu, ô nhiễm môi trường.
Chiến lược quốc gia về tăng trưởng xanh giai đoạn 2021 - 2030, tầm nhìn 2050 của nước ta nhấn mạnh việc chuyển đổi mô hình tăng trưởng theo hướng xanh hóa các ngành kinh tế, áp dụng kinh tế tuần hoàn thông qua khai thác và sử dụng tiết kiệm, hiệu quả tài nguyên thiên nhiên và năng lượng dựa trên nền tảng khoa học-công nghệ, ứng dụng công nghệ số và chuyển đổi số; phát triển kết cấu hạ tầng bền vững để nâng cao chất lượng tăng trưởng, phát huy lợi thế cạnh tranh và giảm tối đa tác động tiêu cực đến môi trường. Phần lớn các ngành, lĩnh vực trong quá trình phát triển đều đặt mục tiêu đẩy nhanh chuyển đổi xanh, nhất là các lĩnh vực như nông nghiệp, năng lượng tái tạo, sản xuất, dịch vụ…
Các phương tiện giao thông điện ngày càng góp phần thay đổi diện mạo giao thông đô thị theo hướng văn minh, hiện đại, thân thiện với môi trường
Trên thực tế, quá trình chuyển đổi xanh của nước ta hiện nay đang đối mặt với nhiều thách thức; trong đó, thách thức lớn nhất là thiếu nguồn lực tài chính. Tiến sĩ Hà Thị Hồng Vân, Viện Kinh tế Việt Nam và thế giới (Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam) cho biết, theo ước tính của Ngân hàng Thế giới, Việt Nam cần nguồn lực khoảng 368 tỷ USD cho cả giai đoạn từ năm 2022 đến năm 2040, tương đương 20 tỷ USD mỗi năm để đạt mục tiêu về tăng trưởng xanh, chuyển đổi xanh.
Bên cạnh đó, hạ tầng của nước ta cũng chưa đáp ứng được yêu cầu của quá trình chuyển đổi xanh khi nhiều khu vực còn thiếu hệ thống thu gom và xử lý rác thải hiện đại; hệ thống giao thông công cộng còn hạn chế và chưa đồng bộ; công nghệ sản xuất năng lượng tái tạo chưa phát triển mạnh; ý thức của nhiều người dân về tầm quan trọng của bảo vệ môi trường, chuyển đổi xanh chưa đầy đủ.
Giáo sư, Tiến sĩ Trương Quang Học, Viện Tài nguyên và môi trường, Đại học Quốc gia Hà Nội cho rằng, trong quá trình chuyển đổi xanh, các vấn đề an ninh phi truyền thống mới nổi liên quan đến bảo tồn thiên nhiên và môi trường đang là những rào cản không nhỏ. Việt Nam xếp thứ 36 trong 177 quốc gia có mức độ ô nhiễm cao nhất trên toàn cầu; theo thống kê của IQAir, nồng độ bụi mịn PM2.5 tại Việt Nam vượt quá 4,9 lần so với mức độ không khí bảo đảm; trong khi đó, rác thải nhựa đã và đang ảnh hưởng rất lớn đến hoạt động kinh tế - xã hội tại các vùng biển, vùng bờ biển…
Nhà nghiên cứu Nguyễn Thị Thanh Hà, Trường cao đẳng Đà Lạt chỉ ra khó khăn khi nước ta chưa xây dựng được hệ thống chỉ số thống nhất để đo lường mức độ “xanh” trong tăng trưởng, cả ở cấp quốc gia lẫn cấp ngành. Việc thu thập số liệu môi trường còn phân tán, thiếu cập nhật và công khai; nhiều báo cáo đánh giá thực thi chính sách còn nặng về hình thức, thiếu tính phản biện độc lập.
Đáng chú ý, các ngành kinh tế chủ lực của Việt Nam hiện nay vẫn chủ yếu là những ngành có hệ số phát thải cao, như sản xuất xi măng, thép, nhiệt điện than, dệt may… Điều này dẫn đến khó khăn trong xác định chính xác đâu là chính sách hiệu quả, đâu là điểm nghẽn cần điều chỉnh cho tăng trưởng xanh.
Vì vậy, để chuyển đổi xanh hiệu quả, Tiến sĩ Hà Thị Hồng Vân cho rằng, Chính phủ cần rà soát, xây dựng các bộ tiêu chí, tiêu chuẩn, quy chuẩn, hướng dẫn kỹ thuật về chuyển đổi xanh đối với từng ngành, lĩnh vực; đồng thời, xây dựng đầy đủ các quy định pháp luật để bảo đảm việc hỗ trợ, khuyến khích áp dụng cũng như thực thi, kiểm soát, giám sát việc tuân thủ các tiêu chí, tiêu chuẩn.
Theo Giáo sư, Tiến sĩ Trương Quang Học, Việt Nam đã ban hành hàng loạt văn bản quy định pháp luật để phát triển bền vững đất nước, ứng phó thiên tai, bảo vệ môi trường theo hướng tăng trưởng xanh với nguyên tắc không đánh đổi môi trường, văn hóa, văn minh xã hội để lấy kinh tế.
Tuy nhiên, vẫn cần đổi mới tư duy, tăng cường thể chế, chính sách về phát triển xanh, bảo vệ môi trường sinh thái đáp ứng yêu cầu phát triển và hội nhập quốc tế. Cần xây dựng và triển khai các mô hình sinh thái xanh, lối sống xanh theo tư duy sinh thái, đạo đức sinh thái và tiếp cận sinh thái. Phục hồi và duy trì chất lượng môi trường, bảo tồn tài nguyên thiên nhiên để hỗ trợ tăng trưởng kinh tế; nâng cao nhận thức và đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao cho phát triển xanh, gắn với đẩy mạnh khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo và hợp tác quốc tế về chuyển đổi xanh…
Chuyển đổi xanh không thể thành công nếu thiếu vai trò của doanh nghiệp, nhất là các doanh nghiệp đổi mới sáng tạo. Vì vậy, cần phát triển hệ sinh thái hỗ trợ khởi nghiệp xanh với ba trụ cột: vườn ươm doanh nghiệp chuyên ngành, quỹ đầu tư mạo hiểm xanh và mạng lưới cố vấn - huấn luyện chuyên sâu về công nghệ môi trường. Bên cạnh đó, có chính sách đặt hàng công nghệ từ khu vực công, giúp các doanh nghiệp xanh có cơ hội thử nghiệm và mở rộng thị trường ngay tại Việt Nam trước khi vươn ra quốc tế.
Việc chuyển đổi sang nền kinh tế xanh là cần thiết để giảm thiểu tác động tiêu cực của biến đổi khí hậu và ô nhiễm môi trường. Đó là quá trình dài và phức tạp, đòi hỏi sự nỗ lực, đồng lòng của cả hệ thống chính trị, doanh nghiệp và cộng đồng dân cư để đạt được mục tiêu chuyển đổi xanh và phát triển bền vững trong tương lai.