Theo Ban soạn thảo, rau là nhóm thực phẩm thiết yếu, tác động trực tiếp đến sức khỏe cộng đồng. Vì vậy, việc bảo đảm chất lượng, an toàn thực phẩm và khả năng truy xuất nguồn gốc không chỉ bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng mà còn góp phần nâng cao năng lực cạnh tranh của ngành hàng rau Việt Nam.
Mặc dù VietGAP đã đóng vai trò quan trọng trong thúc đẩy sản xuất nông nghiệp an toàn và xây dựng hệ thống quản lý chất lượng song tỷ lệ áp dụng vẫn còn thấp. Số liệu của Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật cho thấy, năm 2025, cả nước có khoảng 1,15 triệu ha trồng rau nhưng diện tích được chứng nhận VietGAP mới đạt hơn 8.000 ha, tương đương khoảng 0,5% - 0,6% tổng diện tích.
Mục tiêu trọng tâm của bộ tiêu chuẩn mới này không phải là thay thế các hệ thống hiện hành như VietGAP, ASEAN GAP hay GlobalG.A.P mà là sự kế thừa, cập nhật và điều chỉnh để phù hợp nhất với đặc thù sản xuất tại Việt Nam. Điểm nhấn của dự thảo là hướng tới mục tiêu "ba giảm - ba tăng": giảm chi phí tuân thủ, giảm gánh nặng hồ sơ, giảm sự phức tạp trong quy trình; đồng thời tăng tính thực chất, tăng khả năng áp dụng diện rộng và tăng tính minh bạch trong truy xuất nguồn gốc.
Việc bảo đảm chất lượng, an toàn thực phẩm và khả năng truy xuất nguồn gốc không chỉ bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng mà còn góp phần nâng cao năng lực cạnh tranh của ngành hàng rau Việt Nam
Theo ông Nguyễn Xuân Điệp, Viện Nghiên cứu rau quả, sau gần 20 năm triển khai, VietGAP đã mang lại nhiều kết quả tích cực nhưng chưa tạo được sức lan tỏa rộng trong sản xuất rau. Nhiều hộ sản xuất nhỏ lẻ và hợp tác xã quy mô nhỏ vẫn gặp khó khăn trong việc đáp ứng các yêu cầu về hồ sơ, ghi chép, giám sát nội bộ và chi phí chứng nhận.
Trong khi đó, ông Nguyễn Quý Dương, Phó Cục trưởng Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật nhấn mạnh sự cần thiết phải xây dựng một bộ tiêu chuẩn đơn giản hơn, khả thi hơn nhằm tạo điều kiện cho các hộ sản xuất nhỏ lẻ tham gia chuỗi sản xuất an toàn.
Theo ông Nguyễn Quý Dương, cần làm rõ phạm vi áp dụng và mục tiêu của tiêu chuẩn, đồng thời xác định đây là công cụ hướng dẫn thực hành hay phục vụ chứng nhận để có thiết kế kỹ thuật phù hợp.
Dự thảo Tiêu chuẩn quốc gia (TCVN) quy trình sản xuất, sơ chế rau bảo đảm an toàn thực phẩm được xây dựng theo hướng bảo đảm cơ sở khoa học, phù hợp thực tiễn sản xuất và giảm chi phí tuân thủ cho doanh nghiệp, hợp tác xã cũng như người sản xuất. Bộ tiêu chuẩn hướng tới cung cấp quy trình, biểu mẫu và hướng dẫn kỹ thuật dễ hiểu, dễ ghi chép, dễ thực hiện, đồng thời tạo căn cứ thống nhất cho công tác kiểm tra, giám sát và truy xuất nguồn gốc.
Trong bối cảnh thị trường quốc tế ngày càng khắt khe với các tiêu chuẩn về môi trường và phát triển bền vững như EUDR hay các tiêu chuẩn hữu cơ của Mỹ và EU, việc có một bộ tiêu chuẩn nội địa "vừa sức" nhưng chuẩn mực sẽ giúp nông dân làm quen dần với tư duy sản xuất bài bản. Đây là bước đệm cần thiết để họ có thể tiến xa hơn tới các chứng nhận quốc tế cao cấp hơn khi có nhu cầu.
Mục tiêu cuối cùng của việc chuẩn hóa này không phải là tạo ra một bộ tiêu chuẩn "cao hơn" hay "thấp hơn" về mặt lý thuyết mà là tạo ra một công cụ "phù hợp" để đưa an toàn thực phẩm từ những mô hình thí điểm ra quy mô toàn quốc. Khi các quy trình trở nên dễ làm và dễ kiểm soát, số lượng nông dân tham gia chuỗi giá trị nông sản an toàn sẽ tăng lên, từ đó đảm bảo nguồn cung thực phẩm sạch ổn định cho người dân và nâng cao giá trị xuất khẩu.
Tại hội thảo, các đại biểu cũng đề nghị tiêu chuẩn cần gắn với các công cụ hỗ trợ triển khai như sổ tay kỹ thuật, mẫu nhật ký sản xuất, bảng đánh giá tuân thủ và hướng dẫn truy xuất nguồn gốc. Đây được xem là điều kiện quan trọng để tiêu chuẩn sau khi ban hành có thể đi vào thực tiễn, trở thành công cụ hỗ trợ sản xuất thay vì chỉ dừng ở các quy định trên giấy.
Ban soạn thảo sẽ tiếp thu ý kiến đóng góp từ các Bộ, ngành, doanh nghiệp và các nhà khoa học để hoàn thiện dự thảo Tiêu chuẩn quốc gia quy trình sản xuất, sơ chế rau bảo đảm an toàn thực phẩm trước khi trình cơ quan có thẩm quyền thẩm định và công bố trong năm 2026. Việc ban hành bộ tiêu chuẩn này hứa hẹn sẽ tạo ra một cú hích mới cho ngành trồng trọt, giúp hiện thực hóa chủ trương phát triển nông nghiệp bền vững, bảo vệ sức khỏe nhân dân và khẳng định vị thế của nông sản Việt Nam trên trường quốc tế.